Gerçek Yaşınızı Kan Muayenesi İle Öğrenmek İster Misiniz?

  •  
  •  
  •  
  •  
  •   
  •  
  •  

Prof. Dr. Kaynak Selekler

Sağlığın Sesi Röportajı http://www.sagliginsesi.com.tr/gercek-yasinizi-kan-muayenesiyle-ogrenmek-ister-misiniz-4933yy.htm

Ne kadar yaşlandığınızı veya gerçek yaşınızı kan muayenesiyle öğrenmek ister misiniz? Bir damla kanla. Cevabınız evet ise, bir süre beklemeniz gerekecek. ABD Stanford Üniversitesi bilim insanları bunun mümkün olduğunu ileri sürüyor. Yeni araştırmalar artık bunun bir bilim kurgu konusu olmadığını gösteriyor.

Yaşınızı tahmin etmeye çalışan bir kişi duruşunuz ve gözlerinizin ve dudaklarınızın köşelerinde herhangi bir kırışıklık olup olmadığı gibi görümünüzün yönlerine dayanır.Ancak Stanford Üniversitesi Tıp Fakültesi bilim insanlarından oluşan bir ekibin, yaşınızı bilmek için bunlara ihtiyacı yok.Bunun yerine, kanınızda dolaşan proteinlerin seviyesini ölçüyor. 

Proteinler vücudun yapı taşlarıdır ve nispi seviyeleri önemli değişikliklere uğradığında kişinin de değiştiği anlamına geliyor. Bunlardan binlercesine plazmada bakmak, vücudun tamamında neler olduğuna dair o anlık görüntü sunuyor. Uzun zamandan beri kandaki belirli proteinleri ölçmenin bir kişinin sağlık durumu hakkında bilgi verebileceği biliniyor. Örneğin kardiyovasküler hastalıklarda lipoproteinler gibi.

Fakat daha önce, pek çok farklı protein seviyesinin ilerleyen yaşla birlikte belirgin bir şekilde değiştiği araştırılmadı.

Araştırmacılar, 18-95 yaşları arasındaki 4.263 kişiden, hücresiz kanın sıvı kısmı olan plazmayı analiz ediyor. Bulgular, fiziksel yaşlanmanın sabit bir hızda gerçekleşmediğini, bunun yerine insan yaşam döngüsünde üç farklı bükülme noktası olan bir yörünge çizdiğini gösteriyor. Ortalama 34, 60 ve 78 yaşlarında meydana gelen bu üç noktada kanda belirli protein seviyelerinde belirgin değişikliklerle ani artışlar oluyor. Bunun nedeni, yaşam boyunca sabit bir şekilde artmak veya azaltmak ya da aynı kalmak yerine, birçok protein seviyelerinin bir süre sabit kaldıktan sonra bir noktada ya da başka bir anda ani yukarı veya aşağı kaymalara uğradığını gösteriyor. Bu değişimler bir kişinin hayatında üç ayrı noktada toplanma eğiliminde: (1) Genç yetişkinlik (2) geç orta yaş ve (3) yaşlılık.

Ortaya çıkan formül, bireylerin yaşlarını çoğu zaman üç yıllık fark içinde tahmin edebildiğini gösteriyor.Bu olmadığı zaman, ilginç bir sonuç gözleniyor. Tahmin edilen yaşı, gerçek yaşından önemli ölçüde düşük olan insanlar, yaşlarına göre son derece sağlıklı kişiler.

Her bireyin plazmasından ölçülen yaklaşık 3,000 protein seviyesi, katılımcıların yaşına göre önemli ölçüde değişen 1.379 protein tanımlıyor.Bu proteinlerden 373’lük azaltılmış bir seti katılımcıların yaşlarını büyük bir doğrulukla tahmin ettiriyor. Aslında sadece dokuz protein tahmin yapmak için yeterli. Dokuz veya on proteinden sonra daha fazla protein eklemek, tahmin doğruluğunu biraz daha çoğaltıyor.

Daha fazla el kavrama gücü ve daha iyi bilişsel işlevlere sahip olanlar, gerçekte olduğundan daha genç tahmin ediliyor.

Araştırmacılara göre,”bu proteinler için bir kan testi, normalden daha hızlı yaşlanan kişiler yanında Alzheimer hastalığı veya kalp hastalığı gibi yaşa bağlı durumlar için, artan risk altında olan kişileri tanımlayabilir.Böyle bir test aynı zamanda yaşlanmayı yavaşlatan ilaçları veya diğer faktörleri tanımlamaya yardımcı olabilir.”

Bununla birlikte araştırmacılar,böyle bir kan testin herhangi bir klinik kullanımının en az 5-10 yıl uzakta olduğunu belirtiyor.

KAYNAKLAR:

https://med.stanford.edu/news/all-news/2019/12/stanford-scientists-reliably-predict-peoples-age-by-measuring-pr.html

https://www.webmd.com/healthy-aging/news/20191205/how-well-are-you-aging-a-blood-test-might-tell

CEHALET ve BUNAMA

Araştırmacılara göre, “okumak ve yazabilmek insanları, bilişsel olarak zenginleştiren faaliyetlere daha fazla katılmalarını sağlar.Başka bir deyişle, gazete ve kitap okumak, çocuklara veya torunlara ev ödevlerinde yardımcı olmak ya da okur yazarlık gerektiren bir işte çalışmak beynin eksersiz aktiviteleridir.Okumak ve yazmayı öğrenmek bir insanın bu faaliyetlere ömür boyu  katılmasını sağlar.”

Öyleyse okuma ve yazmanın bunama (demans)’ya karşı korumayla ne ilişkisi var?

New York, Columbia Üniversitesi araştırmacıları, okuma yazma bilmeme ile demans riski arasındaki bağlantıyı araştırıyor. Çalışmaya çoğu New York Manhattan’ın kuzeyine taşınmadan önce Dominik Cumhuriyeti’nin kırsal bölgelerinde doğmuş ve büyümüş, hiçbiri okuma yazma bilmeyen kişilerle, okur yazar kişiler alınıyor. Yaş ortalaması en az 65 olan kadın ve erkek,  983 birey ortalama dört yıl boyunca gözleniyor. Katılımcılara hafıza, düşünme, lisan ve görsel-mekansal becerileri değerlendiren testler her 18-24 ayda bir yapılıyor.

Okuma yazma bilmeyenler arasında zaten çalışma başladığında üçte birinde (%33) bunama sorunu mevcut.   Buna karşılık okur-yazar katılımcıların sadece % 18’de araştırma başladığında bunama var. Bu bulgularla okuma yazma bilmeyenlerin, araştırmanın başlangıcında demans geliştirmiş olma ihtimali, okur yazar gruba göre üç kat daha fazla

Ekip ayrıca dört yıllık takip süresinden sonra okuma yazma bilmeyen grubun % 48’inin sonunda demans geliştirdiğini saptıyor. Fakat okur yazar grupta  sadece % 27’si hafıza, düşünme problemleri geliştiriyor. Araştırmacılar, okuma yazma bilmeyenlerin çalışma sırasında demans geliştirme ihtimalinin iki kat fazla olduğu sonucuna varıyor.

Sonuçlara göre, okuma yazma bilmeyen yaşlıların bunama olasılığının, okur yazarlara göre iki ila üç kat fazla olduğu belirtiliyor.

Bununla birlikte araştırmacılar, çalışmanın kesin olarak okur yazarlığın olmamasının demans riskinin yükselmesine neden olduğunu kanıtlamadığını belirtiyor ve okuma yazma bilmemekle mücadele etmenin  bunama riskini azaltmanın bir yolu olup olmadığının araştırılması gerektiğini belirtiyor.

Yine de araştırmacılar, “okuma yazma olanağına sahip kişiler, bu becerileri öğrenme fırsatı bulamayan insanlara kıyasla yaşam boyu avantajlara sahip olabilir” diye ekliyor.  

KAYNAKLAR:

https://www.gulfbend.org/poc/view_doc.php?type=news&id=204323&cn=231

https://www.usnews.com/news/health-news/articles/2019-11-13/people-who-cant-read-face-2-3-times-higher-dementia-risk

EMEKLİLİKTE SAĞLIKLI KALMANIN YOLLARI

Sağlıklı bir emeklilik için hazırlanmanıza ve sahip olmanıza yardımcı olacak öneriler:

Anlamlı yeni amaçlar edinin

İyi sağlık için çevreniz temiz olsun.

Ev hayvanları en iyi dostlardır.

Sağlıklı beslenin

Hayatınız aktif olsun

Düzenli sağlık kontrolü yaptırın

Eksersiz yapın

Sağlığınız elvermiyorsa araba kullanmayın

Osteoporozu önlemek için savaşın (kadınlar)

Beyninizi çalıştırın

İyi uyuyun

Ev kazalarına karşı dikkatli ve tedbirli olun

Eşiniz yakın arkadaşınız olsun

Vaktinizi planlayın

İkinci bir kariyeriniz olsun

KAYNAK;

https://www.webmd.com/healthy-aging/ss/slideshow-healthy-retirement

  •  
  •  
  •  
  •  
  •   
  •  
  •