Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu (TİHEK) noterlik işlemi sırasında 65 yaş üzeri bir kişiye, sadece yaşı gerekçe gösterilerek sağlık raporu istenmesinin yaş temelinde ayrımcılık olduğuna hükmederek, 100 bin lira idari para cezası verdi.
İsmi İ.P. olarak dosyada yer alan bir kişi vekaletname çıkarmak için İstanbul Kadıköy’deki bir noterliğe gitti, ancak kendisinden 65 yaş üzerinde olduğu gerekçesiyle akıl sağlığının yerinde olduğunu belirten, hak ve fiil ehliyetini gösterir doktor raporu talep edildi.
İ.P. profesör ünvanı olduğunu, bir üniversitede Dekan olarak görev yaptığını, Sağlık Bakanlığı’nın ruhsatladığı muayehanesi olduğunu belirtmesine rağmen Noterlik rapor talebinden vazgeçmedi.
Bunun üzerine İ.P. başvurusundan vazgeçti ve TİHEK’e şikayet başvurusu yaptı.
TİHEK’in soruşturmasında, muhatap noter A.B.K, yapılan işlemi “kişilerin hukuki güvenliğini korumaya yönelik olduğunu, her 65 yaş ve üzerindeki kişiden rapor talep edilmediğini ve bu uygulamanın yasal yükümlülükten kaynaklandığını” söyleyerek savundu.
“Yaşlı bireylerin özerkliklerini zedeleyen ayrımcı bir tutum”
TİHEK yaptığı değerlendirmede, noterlik işlemlerinde kişilerin hukuki ehliyetine ilişkin rapor istenmesinin yalnızca kişinin davranışları veya görünümünden doğan somut şüphe hallerinde söz konusu olabileceğini belirtti.
TİHEK, yalnızca belli bir yaş eşiğinin aşılmasının sağlık raporu zorunluluğu için meşru bir gerekçe olamayacağını kaydetti.
Kararda, 65 yaş ve üzeri herkesten sağlık raporu istenmesi uygulamasının “yaşlı bireylerin özerkliklerini ve saygınlıklarını zedelediği, onları tek tipleştiren ve yeterliliklerini sorgulayan ayrımcı bir tutum” olduğu belirtildi. Yaşlı bireylere yönelik kalıp yargıların ve önyargılı uygulamaların insan onuruna aykırı olduğu ifade edildi.
Türkiye Noterler Birliği‘nin görüşü de dosyaya yansıdı. Birlik, 2003 tarihli genelgelerinde “65 yaş üstünden rutin rapor istenmesinin ayrımcı uygulama olduğu” yönündeki kararını hatırlatarak, raporun ancak kişinin davranışları işlem yapma ehliyeti konusunda ciddi şüphe uyandırıyorsa talep edilebileceğini bildirdi.
Kararda, Noterlik Kanunu Yönetmeliği’nde, yaşlılığı nedeniyle hukuki işlem yeteneğinden şüphe edilen kişilerden sağlık raporu istenmesinin amacının işlemin sıhhati ve hukuki güvenliğin sağlanması olduğuna yer verildi.
Ancak yönetmelikte belirtilen kriterler doğrultusunda ön değerlendirme yapılmaksızın başvurandan sağlık raporu talep edilmesinin ayrımcı ve keyfi bir uygulama olduğu, başvurana orantısız bir yük getirdiği ve dolayısıyla ölçülü ve orantılı olmadığı vurgulandı.
Sonuçta TİHEK, yapılan uygulamanın yaş temelinde ayrımcılık yasağını ihlal ettiğine karar vererek, başvuruya konu işlemin gerçekleştiği tarihte noter olarak görev yapan A.B.K. hakkında 100 bin lira idari para cezası uygulanmasına oy birliğiyle karar verdi.
Karar emsal niteliğinde
“Noterlerin 65 yaş üstü kişilerden otomatik olarak sağlık raporu istediği” yolunda şikayetler sık sık karşımıza çıkıyor. TİHEK’in bu kararı, bu uygulamaya karşı emsal niteliği taşıyor. Ancak karara itiraz yolu açık. 18 Eylül 2025 tarihli ve oy birliğiyle aldığı karara karşı, tebliğden itibaren 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemesi’ne başvuru yapılabilir. Eğer İdare Mahkemesi kararı da tarafları tatmin etmezse gidecek Danıştay’a gidecek, ve ancak Danıştay’ın kararı gerçekten bağlayıcı olacak.
TİHEK kararının tam metnini web sitemizin Kırkambar-Ulusal Belgeler sekmesinde bulabilirsiniz: https://yaslihaklaridernegi.org/tr/kirkambar/ulusal-belgeler/tihek-yas-ayrimciligi-karari/