İstanbul Planlama Ajansı (İPA) tarafından yayımlanan “İstanbul’da Yaşlılıkta İyilik Hali Araştırması”, megakentte yaşayan 65 yaş ve üzeri bireylerin yaşam kalitesini mercek altına aldı. 752 kişiyle yapılan görüşmeler sonucunda ortaya çıkan tablo; ekonomik sıkıntılar, sağlık hizmetlerine erişimdeki zorluklar ve derinleşen sosyal izolasyonun yaşlı nüfus üzerindeki ağır etkisini çarpıcı verilerle ortaya koyuyor.
1. Ekonomi: Her 10 Yaşlıdan 4’ü Geçinemiyor
Araştırmanın en çarpıcı sonuçlarından biri, yaşlı nüfustaki refah kaybı ve geçim zorluğu oldu.
Geçim Sıkıntısı: Katılımcıların %38,2’si açıkça “geçinemediğini” ifade ederken, sadece %33,5’i gelirinin yeterli olduğunu belirtti.
Beslenme ve Temel İhtiyaçlar: Maddi imkansızlıklar temel yaşam gereksinimlerini doğrudan etkiliyor. Yaşlıların %36,8’i düzenli ve yeterli beslenemediğini dile getirdi.
Fatura ve Kira: Katılımcıların %25,9’u faturalarını ödemekte, %23’ü ise kira ve konut giderlerini karşılamakta zorluk çekiyor.
2. Sağlık: "İyilik Hali" Sınıfsal Bir Duruma Dönüştü
Araştırma, sağlık durumunun gelir düzeyiyle ne kadar doğrudan bağlantılı olduğunu kanıtlıyor.
Genel Durum: İstanbullu yaşlıların sadece %35,6’sı sağlığını “iyi” olarak tanımlıyor. %25’i ise sağlığının “kötü” olduğunu belirtiyor.
Gelir Eşitsizliği: Üst gelir grubunda sağlığını iyi bulanların oranı %62,7 iken, alt gelir grubunda bu oran %17,1’e kadar düşüyor.
İlaca ve Doktora Erişim: Maddi nedenlerle ihtiyaç duyduğu ilacı satın alamayanların oranı %22,7; doktora veya sağlık kuruluşuna gidemeyenlerin oranı ise %20,6 olarak kaydedildi.
3. Psikolojik Sağlık ve Yalnızlık
Ruh sağlığı hizmetlerine erişimdeki yetersizlik, özellikle kadınlar arasında daha belirgin bir ihtiyaç olarak öne çıkıyor.
Destek İhtiyacı: Psikolojik desteğe ihtiyacı olduğunu belirtenlerin oranı kadınlarda %34,8 iken, erkeklerde %17,6 seviyesinde.
Hizmete Erişim: Destek ihtiyacı olduğunu söyleyenlerin sadece %4,9’u bu hizmete ulaşabilirken, %21,3’ü profesyonel yardım alamıyor.
Yalnızlık: İstanbul’daki yaşlıların %14’ü kendisini her zaman veya sıklıkla yalnız hissettiğini belirtiyor.
4. Sosyal Yaşamdan Kopuş
Ekonomik kriz, yaşlıların sosyal ve kültürel hayata katılımını da neredeyse imkansız hale getirmiş durumda.
Kültürel Etkinlikler: Katılımcıların %45,3’ü maddi nedenlerle kültürel etkinliklere katılamıyor.
Seyahat Kısıtı: Yaşlıların %48,5’i, yani yaklaşık yarısı, seyahat edemediğini veya memleketine gidemediğini ifade ediyor.
5. "Yaşlı" Tanımı ve Algısı
İlginç bir veri de bireylerin kendilerini nasıl tanımladığı üzerine oldu. Katılımcıların %52,1’i kendisini “yaşlı” olarak tanımlamayı kabul etmiyor. Sadece %32,2’si bu tanımı benimsiyor.
Sonuç Olarak;
İPA’nın bu araştırması, İstanbul’da yaşlılıkta iyilik halinin sadece fiziksel yaşlanmaya bağlı doğal bir süreç olmadığını; aksine tamamen gelir adaleti, sağlık imkanlarına erişim ve sosyal koşullarla şekillenen bir mücadele alanı olduğunu kanıtlıyor.
Bu veri seti, İstanbul’da yaşlılık deneyiminin gelir, sağlık ve sosyal katılım ekseninde derin bir eşitsizlik içinde yaşandığını açık biçimde ortaya koymaktadır. Tüm bu veriler birlikte değerlendirildiğinde, İstanbul’da yaşlılık:
Sağlık, gelir ve sosyal katılımın birbirine kopmaz bağlarla bağlı olduğu,
Mevcut eşitsizliklerin yaşla birlikte daha da derinleştiği
bir yaşam evresi olarak karşımıza çıkıyor. Özellikle kadınlarda daha yüksek görülen psikolojik destek ihtiyacı, yaşlılıkta toplumsal cinsiyet temelli eşitsizliklerin devam ettiğini gösteren kritik bir bulgudur.
Derneğimizin de vurguladığı üzere; yaşlılıkta iyilik hali yalnızca bireysel tercihlerle değil; hak temelli, kapsayıcı ve eşitsizlikleri azaltmaya odaklı güçlü sosyal politikalarla mümkün olabilir.
Bu yazı, İstanbul Planlama Ajansı (İPA) tarafından yayımlanan İstanbul Barometresi araştırmasından derlenmiştir. Raporun detaylarına ve İPA’nın diğer çalışmalarına buradan ulaşabilirsiniz.