Giriş
Bu saha ziyaretinin amacı 65+ Yaşlı Hakları Derneği’nin CCP Japan ortaklığında gerçekleştirdiği “Yaşlı ve Fiziksel Engelli Bireylerin Sağlık ve Psikososyal Desteği” projesi kapsamında oluşturulan ekibin çalışmalarını yakından gözlemlemek ve bölgede yerel ağlar geliştirilerek iş birliklerinin kurulmasıdır.
Ekip
1.1. Saha Ziyaretini Gerçekleştiren Ekip
- 65+ Yaşlı Hakları Derneği Proje Koordinatörü Elvan Omay
- 65+ Yaşlı Hakları Derneği Gerontolog Sıla Nur Baş
- CCP Japan Proje Koordinatörü Haruka Naito
- CCP Japan Proje Koordinatörü Momona Miike
1.2. 65+ Yaşlı Hakları Derneği Psikososyal Destek Ekibi
- Saha Koordinatörü Psikolog Emrah Gökalp
- Psikolog Cansel Kılıç
- Psikolog Eyüp Cem Gülbasar
- Sosyal Hizmet Uzmanı Ali Rıza Salim
- Hemşire Selen Camus
- Hemşire Cevahir Doğru
2.Ziyaretler
2.1. Büyükdalyan Konteyner Kent
65+ Yaşlı Hakları Derneği’nin (65+ YHD) Psikososyal Destek (PSD) ekibinin çalışma yürüttüğü konteyner kentlerden biri Büyük Dalyan Konteyner Kent’tir. 969 konteynerın bulunduğu konteyner kentte 3000 kişi yaşıyor. 3000 kişiden 250’si yaşlı ve 71’i fiziksel engelli. Alanda 65+ YHD PSD ekibi dışında Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’ndan (ASHB) iki kişilik bir PSD ekibi çalışmalarını sürdürüyor. Daha önce farklı Sivil Toplum Kuruluşları (STK) alanda çalışmalar yapmış. Ancak ekibimizin aktarımına göre yaşlılar arasında “İlk defa sizinle konuştuk/görüştük” diyenler var. Genel olarak yaşlı ve engelliler grup etkinliklerine katılmamakta ve konteynerlarının içinde vakit geçirmektelermiş. Bu nedenle ekibin hane ziyaretlerinde bulunması yaşlı ve fiziksel engellilere erişmekte ve onların psikososyal ve sağlık hizmetlerine erişimlerini sağlamalarında önem teşkil ediyor. Yaşlı ve fiziksel engelliler konteynerların içinde bulunan tuvaletleri kullanırken zorlandıklarını, destek almak için tutamaçların olmasına gereksinim duyduklarını da ekibimize iletmiş. Konteyner kentte bir doktor ve bir hemşirenin görev aldığı sağlık merkezi ve eczane mevcut. Hava sıcaklıklarının artması dolayısıyla uyuz ve bit vakaları artış göstermekte.
2.2. Üçgedik Bayındır Konteyner Kent
65+ YHD’nin PSD ekibinin çalışma yürüttüğü bir diğer konteyner kent Üçgedik Bayındır Konteyner Kent’tir. Konteyner kentin yeni kurulması dolayısıyla henüz alanda çalışan başka bir dernek mevcut değil. 750+ konteyner bulunan (bu rakam artmaya devam ediyor) konteyner kentte ekibin kullandığı ofis konteynerını ASHB’nin PSD ekibi de haftada bir gün grup görüşmeleri yapmak için kullanmakta. 2.300 kişinin yaşadığı konteyner kentte 65 yaş ve üzeri 125 kişi ve fiziksel engelli 26 kişi yaşıyor (taramalar hala devam ediyor). Okul, sağlık ocağı ve eczane kurulum aşamasında. Konteyner kente AFAD ve STK’lar aracılığıyla su, gıda ve battaniye yardımı yapılıyor. Ancak tedarik sorunları nedeniyle hijyen paketi dağıtımı henüz gerçekleştirilememiş. Gelen yardımlar konteyner kent sakinlerinin bulunduğu Whatsapp grubundan duyuruluyor.
PSD ekibinin yaptığı görüşmelerden edindiği bilgilere göre, konteynerlarda 1 kişi yaşayanlar da mevcut 10 kişi yaşayanlar da. Şehirde konut sıkıntısı olması dolayısıyla sosyoekonomik düzeyden bağımsız olarak konteyner kentlerin tercih edildiği belirtiliyor. Ancak konteynerlar sınırlı sayıda olduğu için yönetimden talep edilse de temin edilemiyor. Az gelirli kişiler ise devletten aldıkları kira yardımının kesilmemesi adına akrabalarının yanında kalmaya devam ediyor. Ağır hasar alan ya da yıkılmış evler için kiracıya 5.000 TL, ev sahibine ise (yalnızca bir ev için) 7.000 TL kira yardımı sağlanıyor. Kira yardımını kiracı alır ise ev sahibi alamıyor. Konteynerlarda elektrik sorunu mevcut, sistem yüksek voltajı kaldırmıyor. Elektrik direklerine iyileştirme yapılmamış. Yağmurlu havalarda konteyner tavanı su akıtınca kablolardan elektrik çarpmaları meydana geliyormuş. Yaşlıların içe kapanık bir ruh halinde olmadığı, sohbet etmeye çok istekli oldukları ve hayat hikayelerini anlatmaktan keyif aldıkları PSD ekibi tarafından aktarıldı. Özellikle de yalnız yaşayan yaşlıların birileriyle konuşmaya ihtiyaç duydukları vurgulandı. Konteyner kentlerde yalnız yaşayan yaşlıların olmasının önemli bir nedeni, gençlerin deprem sonrasında iş bulmak ve yeni bir yaşam kurmak amacıyla şehir dışına göç etmesi olarak ön plana çıkmakta.
2.3. Üzümdalı Konteyner Kent (Yeni Adı ile Hilal Konteyner Kent)
65+ YHD’nin CCP Japan ortaklığında gerçekleştirdiği “Yaşlı ve Engellilere Yönelik Tuvalet/Banyo Konteynerları” projesi kapsamında Hatay’a gönderilen kabinlerden altı tanesi eski adı ile Üzümdalı Konteyner Kent’e yerleştirilmişti. Bu nedenle saha ekibimiz kabinlerin kullanım durumunu görmek adına konteyner kenti ziyaret etti. Hilal Konteyner Kent Suriyeli’lerin yerleştirildiği Hatay’da kurulan en büyük konteyner kent olarak biliniyor. Bu nedenle ziyaretimiz esnasında bize İl Göç İdaresi’nden iki personel, ASHB PSD ekibinden bir personel ve bir jandarma eşlik etti. Konteyner kentin iki etaptan oluştuğu, toplamda 3.100 adet konteyner olduğu ve ikinci etabın 3 hafta içinde tamamlanacağı bildirildi. 8.000 kişinin yaşadığı konteyner kentin ikinci etabı tamamlandığında bu sayının 13.000 kişi olması bekleniyormuş.
Hilal Konteyner Kent’teki yaşam konteynerları diğer konteyner kenttekilere göre farklılık gösteriyor. Yağmur sularının konteyner içine akmasını önlemek adına konteynerların üstlerine muşambalar serilmiş. Bu muşambaların aynı zamanda yalıtım sağladığı ve elektrik çarpmalarını da önlediği aktarıldı. Yaşam konteynerları oldukça küçük, tek odadan oluşmakta ve içlerinde tuvalet/banyo bulunmuyor. “Islak Zemin” denilen çok amaçlı ortak alanlar kurulmuş. Bu alanların bir tarafında ortak tuvalet ve banyo bulunurken diğer tarafında bulaşık yıkamak için alanlar mevcut. 65+ YHD’nin göndermiş olduğu yaşlı ve engellilere yönelik tuvalet/banyo kabinleri de ıslak zemin alanlarının yanına kurulmuş. Yaşlı ve engelliler bu tuvalet/banyo kabinlerine yakın konteynerlara yerleştirilmiş. Kabinlerin anahtarları kullanıcılara verilmiş. Göndermiş olduğumuz kabinlere çok talep olduğu ancak yaşlı ve engellilerin faydalanması için kullanımının sıkı tutulduğu aktarılıyor. İhtiyaç duymaları halinde hamilelerin de kabinleri kullanmasına izin verildiğini bildiriliyor. Her kabini yaklaşık 10 kişi kullanıyormuş. Konteyner kentte hijyen ürünleri AFAD ve STK’lar tarafından sağlanıyormuş. Çevre ve ıslak zemin alanı için 80 saha personeli olduğu, sabah ve akşam olmak üzere günde iki kere temizlik yapıldığı aktarıldı. Engellilerin yaşam konteynerlarının temizliği için de bu personellerin yardımcı olduklarını belirttiler.
Konteyner kentte PSD hizmeti sunan STK’lar arasında ASAM, Hayata Destek Derneği, Save a Children ve Kızılay varmış. Arapça ve Türkçe etkinlik/atölyeler düzenleniyormuş. ASHB PSD ekibinin alanda tarama yapmasının ardından ihtiyaca göre derneklerin uzmanlığı gözetilerek yönlendirme yapıldığı aktarıldı. Alanda yaşlılık özelinde çalışan dernek olmadığını ve buna ihtiyaç duyulduğunu bildirdiler. 65+ YHD’nin PSD ekiplerinin Hilal Konteyner Kent’te çalışmasından memnuniyet duyacaklarını belirttiler. Konteyner kentte 08:00-17:00 saatleri arasında açık olan bir sağlık ocağı bulunuyor. Doktor ve hemşirelerin bulunduğu sağlık ocağı günde 100-200 (bu sayıya ilaç alan, aşı yaptıran, kan tahlili yaptıran hastalar da dahil olmak üzere) arasında hasta kabul ediyormuş. Acil durum olursa hane ziyareti de gerçekleştiriliyormuş. Konteyner kentte sosyal market bulunuyor. Su dağıtımlarında oluşan uzun sıraları önlemek için Alman Federal Dışişleri Bakanlığı ile BM Göç Kuruluşu “Aqua ATM” temin etmiş. Aqua ATM temiz su sağlamak için arıtma yapıyormuş. Henüz kullanılmaya başlanmamış. Hanelere zimmetlenen kartlar ile çalışacakmış.
2.4. Hatay İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğü (AFAD)
Hatay AFAD İl Müdürü Ali İhsan Körpeş ile gerçekleştirilen görüşmede Hatay genelinde 205 konteyner kent olduğu aktarıldı. 7.500 kalıcı konutun anahtar tesliminin yapıldığı ve önümüzdeki 6 ay içinde kalıcı konutlara geçilme döneminin başlayacağı aktarıldı. Sene sonuna kadar 20.000-34.000 arasında konutun tamamlanacağı bildirildi. Mart ayının 20’sinde tekrar anahtar teslimi yapılacağını aktaran Körpeş, bir sonraki ay yine anahtar teslimi olmak üzere sürecin böyle devam edeceğini ve konteyner kentlerin yavaş yavaş boşaltılacağını belirtti. Alışveriş yapılacak mekanlara uzak olan konteyner kentlerde AFAD tarafından gıda dağıtımı yapıldığı, ancak Hatay’ın ekonomisinin canlanması adına diğer konteyner kentlerde “Esen Kart” uygulamasının kullanıldığı bildirildi. Ramazan ayı boyunca gıda dağıtımının artacağı aktarıldı. 65+ YHD’nin CCP Japan ortaklığında gerçekleştirdiği “Yaşlı ve Engellilere Yönelik Tuvalet/Banyo Konteynerları” projesi kapsamında Hatay’a gönderilen 18 adet tuvalet/banyo kabininin AFAD’a devredilmesi için protokol imzalanmasına karar verildi. Bu doğrultuda AFAD, kabinlere ihtiyacın daha fazla olduğu konteyner kentlere taşınması hususunda yetkili olacaktır.
.5. Hatay Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı İl Müdürlüğü
Psikososyal Destek Koordinasyon Ekibi
ASHB İl Müdürlüğü PSD Koordinasyon ekibi ile Fuar Alanı 2 Konteyner Kent’te yapılan görüşmede Hatay genelinde 190 konteyner kent olduğu, bu konteyner kentlerden 140’ında (100 tanesinde sabit ve 40 tanesinde mobil ekipler olmak üzere) İl müdürlüğü PSD ekiplerinin bulunduğu aktarıldı. Yanı sıra Hatay’da PSD hizmeti veren 600 STK çalışanı olduğu belirtildi. Her konteyner kentte PSD ve çocuk dostu alan oluşturulduğunu, kadın dostu alanların da mümkün olduğunca oluşturulmaya çalışıldığı belirtildi. PSD alanında bireysel görüşme ve grup çalışmalarının yapıldığı, çocuk alanında ise belirlenen programa ve yaş gruplarına göre aktivitelerin yapıldığı aktarıldı. Çocuklara yönelik oluşturulan programlar için derneklerden kapasite geliştirme ve etkinlik yürütme konusunda destek alındığı bildirildi. PSD hizmetinde en çok çocuk çalışmalarının, ardından kadın çalışmalarının elverişli olduğu belirtildi. İl Müdürlüğü PSD Koordinasyon ekibi STK’lar ile yaptığı toplantıda diğer yaş grupları için de fırsat eşitliği sağlamak adına yaş gruplarına göre paylaşım yapıldığını aktardı. Yaşlı ve erkek alanındaki çalışmaların oldukça az olduğu belirtildi. STK’ların aldığı fonlar kapsamında kişi sayısı hedefi olması dolayısıyla daha kolay ulaşılabilir grupların tercih edildiği vurgulandı.
65+ YHD’nin “Yaşlı ve Fiziksel Engelli Bireylerin Sağlık ve Psikososyal Desteği” projesi kapsamında gerçekleştirilmesi planlanan PSD ekiplerine yönelik yaşlılık eğitimlerine ihtiyacın olduğu koordinasyon ekibi tarafından da teyit edildi. PSD ekiplerinin sosyal hizmet ve psikoloji alanlarında eğitim almış kişiler olsalar da gerontoloji bilgilerinin kısıtlı olduğu, bu konuda yapılacak kapasite geliştirme eğitimlerinin çok faydalı olacağı aktarıldı. Ekiplerin direkt olarak sahada kullanabileceği gerontoloji bilgisine ihtiyaç duydukları belirtildi. Aynı zamanda eğitim dolayısıyla birkaç günde olsa ekiplerin deprem bölgesinden uzaklaşmasının psikolojik olarak onlara iyi geleceği ve motivasyon sağlayacağı konuşuldu. ASHB ile protokol imzalanarak bu eğitimlerin gerçekleştirilmesine karar verildi.
3.Deprem Bölgesinde Öne Çıkan İhtiyaçlar
Hatay’a gerçekleştirilen saha ziyaretinde yapılan görüşmelerin akabinde deprem bölgesindeki geçici yaşam alanları olan konteyner kentlerde öne çıkan ihtiyaçların;
- Yaşlı ve engellilerin kullanımı gözetilerek kurulacak olan sosyalleşme alanları ve çevre düzenlemeleri,
- Düşme riski ve çeşitli sağlık sorunlarını önlemek adına konteyner tuvaletlerine yaşlı ve fiziksel engellilerin destek almak için kullanacağı tutamaçların monte edilmesi,
- Alanlarda çalışan PSD ekiplerine yönelik yaşlılık odağında kapasite geliştirme eğitimleri,
- Hijyen paketi teminlerinin artırılması olduğu düşünülmektedir.